Magneten in de klas: 6 proefjes voor het basisonderwijs

Magneten zijn een van de leukste onderwerpen voor natuur en techniek: kinderen kunnen meteen zelf voelen en zien wat er gebeurt. Met een paar eenvoudige magneten en spullen uit de klas doe je proefjes die blijven hangen. Hieronder zes lesideeën voor de bovenbouw van de basisschool (groep 5 tot en met 8), elk met wat je nodig hebt en wat de kinderen ontdekken.

Eerst: veilig werken met magneten in de klas

Gebruik voor proefjes door de kinderen zelf bij voorkeur staafmagneten en educatieve magneten, zoals een alnico staafmagneet. Die zijn groot genoeg om niet ingeslikt te worden. Kleine, sterke neodymium magneten zijn alleen geschikt voor demonstraties door de leerkracht: als een kind er twee inslikt, kunnen ze in de darmen tegen elkaar klemmen. Lees meer in magneten, kinderen en huisdieren.

1. Wat is magnetisch en wat niet?

Nodig: een staafmagneet en een bak met spulletjes: paperclip, munten, aluminiumfolie, een plastic dop, een spijker, een sleutel, een stukje hout, een blikje.

Zo doe je het: laat de kinderen eerst voorspellen welke voorwerpen aan de magneet blijven hangen, en het dan testen. Sorteer in twee stapels.

Wat ze ontdekken: niet alle metalen zijn magnetisch. IJzer en staal wel, aluminium en koper niet, en munten verschillen per soort. Een mooi aanknopingspunt voor het verschil tussen "metaal" en "magnetisch". Achtergrond: welke metalen zijn magnetisch?

2. Het onzichtbare veld zichtbaar maken

Nodig: een staafmagneet, een vel papier of een doorzichtig plastic bakje, en ijzervijlsel (of een paar kompasjes).

Zo doe je het: leg de magneet onder het papier en strooi er voorzichtig een dun laagje ijzervijlsel op. Tik zachtjes tegen het papier. Doe het ijzervijlsel liever in een dicht zakje of bakje, dan komt het niet aan de magneet en blijft de klas schoon.

Wat ze ontdekken: het vijlsel vormt lijnen van pool naar pool: het magnetisch veld. Bij de polen liggen de lijnen het dichtst bij elkaar, daar is de magneet het sterkst. Zie ook wat is een magnetisch veld?

3. Aantrekken en afstoten

Nodig: twee staafmagneten, en eventueel een paar ringmagneten en een potlood.

Zo doe je het: breng de magneten met verschillende kanten naar elkaar toe en laat de kinderen beschrijven wat ze voelen. Schuif daarna ringmagneten over een rechtopstaand potlood met gelijke polen naar elkaar: ze gaan boven elkaar zweven. Doe dit laatste met sterke magneten als leerkracht, en houd vingers tussen de ringen weg.

Wat ze ontdekken: ongelijke polen trekken elkaar aan, gelijke polen stoten elkaar af. Achtergrond: waarom trekken magneten elkaar aan?

4. Werkt een magneet door andere materialen heen?

Nodig: een magneet, paperclips, en dunne platen van verschillende materialen: papier, karton, een plankje, glas of plexiglas, een stalen deksel.

Zo doe je het: leg een materiaal tussen de magneet en een paperclip. Werkt het nog? Stapel daarna steeds meer vellen papier tot de paperclip loslaat, en tel ze.

Wat ze ontdekken: een magneet werkt door papier, hout en glas heen, maar wordt zwakker naarmate de afstand groter wordt. Een stalen plaat "schermt" het veld juist af. Zie kunnen magneten door hout, glas en kunststof heen werken?

5. Zelf een kompas maken

Nodig: een naainaald, een magneet, een plakje kurk en een schaaltje water.

Zo doe je het: wrijf twintig tot dertig keer met één pool van de magneet in dezelfde richting over de naald, steeds van oog naar punt. Leg de naald op het kurkje en laat dat drijven. Vergelijk met een echt kompas.

Wat ze ontdekken: de naald is zelf magnetisch geworden en draait naar het noorden, omdat de aarde ook een groot magnetisch veld heeft. Hetzelfde principe gebruik je om een schroevendraaier te magnetiseren.

6. Welke magneet is het sterkst?

Nodig: verschillende magneten (groot, klein, staaf, schijf) en een bak paperclips.

Zo doe je het: laat de kinderen bij elke magneet een ketting van paperclips maken: hoeveel blijven er aan elkaar hangen? Zet de resultaten in een tabel of grafiek.

Wat ze ontdekken: groter is niet altijd sterker. Het materiaal maakt veel uit: een kleine neodymium magneet kan sterker zijn dan een grote ferrietmagneet. Een mooie aanleiding om het over meten en eerlijk vergelijken te hebben. Achtergrond: hoe sterk is een neodymium magneet?

Magneten bestellen voor school

Voor de klas kies je het best stevige magneten die tegen een stootje kunnen, zoals onze educatieve magneten en staafmagneten. Bestel je voor meerdere klassen of een hele school? Dan krijg je automatisch staffelkorting, en voor grotere aantallen kun je een offerte aanvragen. Twijfel je wat geschikt is voor jouw groep? Neem contact met ons op.